Η απόφασή μου να ασχοληθώ με την εξέταση και προβολή του θέματος αυτού προήλθε από την ανάγκη ανάδειξης για μια ακόμη φορά της πλούσιας πολιτιστικής κληρονομιάς του Πόντου αλλά και από τη βαθύτερη εσωτερική ανάγκη του ανθρώπου που ανατράφηκε με την ιστορία και την τραγωδία του Πόντου. Η τραγωδία αυτή δεν διαδραματίστηκε μόνο στον Πόντο, αλλά και σε ολόκληρη την Ελλάδα με το προσφυγικό κύμα, που είχε ως αποτέλεσμα να εγκαταλείψουν οι πληθυσμοί τη γη στην οποία οικοδόμησαν έναν ολόκληρο πολιτισμό και την οποία ανέδειξαν και να αφήσουν πίσω τους ότι πολύτιμο είχαν, τους τάφους των προγόνων τους, τα μνημεία τους, τις αναμνήσεις τους, τις εκκλησίες τους, τα κτήματά τους, τα σπίτια τους.

Η ιστορία της μυθικής αυτής χώρας, του Πόντου, κοιτίδας του παρευξείνιου ελληνισμού, της ποίησης, της φιλοσοφίας, των πολιτιστικών στοιχείων, καθώς και μιάς λαμπρής αρχιτεκτονικής, παραμένει ακόμη και σήμερα άγνωστη, όχι μόνο στους Έλληνες, αλλά και στο διεθνή επιστημονικό κόσμο. Ο Πόντος παραμένει μια περιοχή άγνωστη για τη νεότερη ιστορική έρευνα και τους σύγχρονους πολιτικούς.

Μεγάλοι ιστορικοί αγνοούν εντελώς τον Πόντο και τον εναπομείναντα εκεί ελληνικό πληθυσμό που σήμερα πασχίζει να κρατήσει την ελληνικότητα του κάτω από την τουρκική κυριαρχία. Ευτυχώς όμως, για τον Πόντο έγραψαν Έλληνες ιστορικοί, από την αρχαιότητα έως και σήμερα, όπως ο Ξενοφώντας ο Αθηναίος, ο Στράβωνας, ο Αρριανός, ο Μοναχός Παρθένιος, ο Μεταξόπουλος, ο Μιχαήλ Πανάρετος, ο Βησσαρίωνας, ο Ευγενικός, ο Λιβαδηνός Ανδρέας, ο Περικλής Τριανταφυλλίδης, ο Σάββας Ιωαννίδης, ο Επαμεινώνδας Κυριακίδης, ο Αρχιμανδρίτης Πανάρετος Τοπαλίδης, ο J.P. Fallmerayer, o Finley, o A. Bryer, και άλλοι, διασώζοντας έτσι την ιστορική διαδρομή του ελληνισμού του ακριτικού χώρου της παρευξείνιας γης.

Η Ιστορία του Πόντου είναι ένα σημαντικό κεφάλαιο που αφορά στο μεγαλείο του ελληνισμού. Ο ελληνισμός του Πόντου είχε σπουδαία πολιτιστική, εμπορική και κοινωνική παρουσία και αποτελούσε μια συγκροτημένη κοινωνία που γεννήθηκε και εξαπλώθηκε στην επικράτεια του Πόντου ως αυτόχθονη κοινωνία και όχι αποικιακή, που άλλαξε σε όλους τους τομείς την εικόνα της περιοχής εκείνης, μέχρι που συντέλεσε να εκπολιτίσει τις άγριες φυλές των όμορων σ’ αυτόν χώρων και τους γειτονικούς λαούς.

Όταν επισκεφθεί κανείς τον Πόντο, θα διακρίνει ότι πραγματικά η αρχιτεκτονική έκφραση γεννιέται από τις σκέψεις και τις πράξεις του ανθρώπου, τις φιλοδοξίες του, τη θρησκεία, την παιδεία του, την τέχνη και την τεχνολογία του, καθώς και από το τοπίο, τη μορφολογία του χώρου και το κλίμα.

Η έρευνα αυτή αποτελεί μια προσπάθεια παρουσίασης των κυριοτέρων τάσεων της αστικής αρχιτεκτονικής των Ελλήνων του Πόντου, σε ένα χρονικό διάστημα εκατό περίπου χρόνων. Επίσης, προσπαθεί να καταδείξει πως η δομή και οι μορφές της αρχιτεκτονικής στην περιοχή αυτή ήταν σχεδόν πάντα προϊόν του χώρου και του χρόνου, αλλά και προϊόν των συνθηκών, μέσα στις οποίες έζησε και δημιουργήθηκε ένας ολόκληρος πολιτισμός.

Η μελέτη ακολουθεί την πορεία από το γενικό στο ειδικό, ώστε, πέρα από τους κύριους στόχους της, να γίνει αντιληπτό και από τους μη ειδικούς, ποιός είναι ο Πόντος, με ποια κοινωνική υποδομή οι Πόντιοι εκπατρισθέντες αναγκαστικά, προσέφυγαν στην Ελλάδα, ποιός ήταν ο πολιτισμός τους, σε τι σπίτια ζούσαν, πώς τα έκτιζαν και γενικά να γίνει κατανοητός ο ελληνισμός του Πόντου που μετά από διαβίωση πολλών χιλιάδων χρόνων βρήκαν καταφύγιο στον χώρο του ελεύθερου ελληνικού κράτους.

Είναι δύσκολο να αποτυπωθούν τα διάφορα στοιχεία σε κάθε πόλη του Πόντου, αφενός επειδή είναι τόσα πολλά και, αφετέρου, επειδή στον Πόντο δεν είναι καθόλου εύκολη η προσέγγιση για μια τέτοια καταγραφή. Στα πλαίσια της μελέτης αυτής έχουν επισημανθεί και αναφέρονται τα στοιχεία εκείνα που αξίζουν ιδιαίτερης προσοχής.

Το περιεχόμενο του βιβλίου διαρθρώνεται σε τρία μέρη. Στο πρώτο μέρος παρουσιάζεται ο Πόντος σε ένα γενικό πλαίσιο, που αποτελεί προϋπόθεση για την κατανόηση του κύριου στόχου που είναι η αστική αρχιτεκτονική, θέμα που παρουσιάζεται και αναλύεται στο δεύτερο μέρος. Από μεθοδολογική άποψη στο δεύτερο μέρος επιχειρείται συγκριτική προσέγγιση των τυπολογιών που συνυπάρχουν στην αρχιτεκτονική του Πόντου. Στο τρίτο μέρος παρουσιάζονται οι γενικές και ειδικές τοποθετήσεις, θέσεις και αξιολογήσεις των κτιρίων όπως επίσης οι κατασκευαστικές και αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες καθώς και τα ειδικά κτίρια όπως σχολεία, τράπεζες και εκκλησίες.

Τέλος, ίσως τα κενά ή οι παραλείψεις που μοιραία θα υπάρχουν να γίνουν αφορμή στον αναγνώστη για παραπέρα αναζήτηση και προβληματισμό με τη βοήθεια και της βιβλιογραφίας που δίνεται στο τέλος.